HEREKE HALICILAR DERNEĞİ

Erhan Ör: “Hereke Halıcılar Derneği’nin öncelikli hedefi, Hereke’yi ve Hereke halıcılığının tarihi kimliğini öne çıkartarak uluslararası tanıtımını yapmaktır.”

Dünyada adını Türk markası olarak duyuran ilk ürünlerden biri olan ve günümüzde hala aynı ihtişamıyla kabul gören, dünyanın en kıymetli el halısı olarak kabul edilen Hereke halısının geçmişi 1843 yılına dayanmaktadır. Osmanlı sanayisinin ilk modern fabrikalarından biri olarak kabul edilen Hereke Fabrika-i Humayun-u, Hereke halıcılığının doğduğu yer olmuştur.

Önceleri Dolmabahçe sarayında kullanılmak üzere jakar ve benzeri kumaşların üretimlerini gerçekleştiren Hereke Fabrika-i Humayun-u’nda halı üretimi, 1890 yılından itibaren fabrikanın başına getirilen Hacı Akif Bey’in Anadolu’nun çeşitli bölgelerinden getirttiği halı ustalarının katkılarıyla ortaya çıkmıştır. İlk üretimleri Dolmabahçe Sarayı için tasarlanan Hereke halıları, 1894 yılında Lyon, Brüksel ve Torino sergileri gibi tanınmış birçok uluslararası fuarlarda tüm dünyanın tanıdığı “en kaliteli el dokuması halısı” ünvanını haklı olarak kazanmıştır.

Cumhuriyet döneminde Fabrika-i Humayun-u’nun Sümerbank Halı ve Kumaş Fabrikası haline dönüştürülmesi sonucu bir müddet yapısal uyum sorunu yaşayan Hereke halıcılığı, 1950 yılında zamanın cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın katkıları ve özel sektörün gayretleriyle, dünya halı literatüründe zirveye çıkmış, ülkemizin dünyaya tanıtımında önemli bir rol oynamıştır. 1990’lı yıllara kadar yapılan yaklaşık 70 milyon USD/yıl gibi bir ihracat rakamıyla ülkemiz ekonomisine önemli katkılar sağlamıştır.

1980 yılından itibaren ülkemizde alınan bir dizi ekonomik kararlardan sonra uygulanmaya başlanan dış rekabete dayalı sanayi politikalarına rağmen, ürün geliştirme ve pazarlama stratejilerinin günün koşullarına uygun hale getirilememesi, Hereke halıcılığının dış pazar bulma koşullarını olumsuz yönde etkilemiştir. Hereke halısının yanı sıra ülkemizin önemli girdilerinden biri sayılan Türk ipekçiliğinin de yok olmaya başlaması, dünya el halı pazarındaki liderliğin başta Çin olmak üzere Uzakdoğu ülkelerine kaptırılmasına ve rekabet edilemez hale gelinmesine yol açmıştır.

Yaşanan olumsuz koşullar başta istihdam olmak üzere Hereke’nin tüm ekonomik, sosyal ve kültürel hayatını önemli ölçüde etkilemiş, ihracat 70 milyon USD/yıl seviyesinden 20 milyon USD/yıl rakamlarına inmiş ve Hereke halıcılığı hakkında “kaybolan sanat” söylentileri fısıldanmaya başlamıştır.

Hereke halıcılığını eski ihtişamlı günlerine döndürmenin ve daha ileri seviyelere getirmenin, ticari kaygılardan uzaklaşarak, Hereke halıcılığını severek, inanarak, düzenli ve planlı bir şekilde organize çalışarak mümkün olacağı inancı ile ve tüm bu nedenlerden yola çıkılarak kurulan Hereke Halıcılar Derneği’nin amacı, üyeleri arasında koodinasyonun kurulması, çağdaş bilgi akışı ve dayanışmanın sağlanmasıdır. Derneğe, konu ile ilgili olan yerli ve yabancı çok sayıda sanatsever, bu dünya sanatını yaşatmak bilinciyle sahip çıkmaktadır.

Hereke Halıcılar Derneği’nin öncelikli hedefi, Hereke’yi ve Hereke halıcılığının tarihi kimliğini öne çıkartarak uluslararası tanıtımını yapmaktır. Dernek bu amaçla, uluslararası alanda tanıtımı sağlayacak video ve dijital ürünler hazırlama konusunda faaliyetlerini yoğunlaştırmıştır. Çalışmaları, kültürel kaynak toplama aşamasını başarılı bir şekilde geçmiş olan derneğin hazırlamakta olduğu video tanıtım kaseti de tamamlanma aşamasına gelmiştir.

Derneğin hazırlamakta olduğu video ve dijital ürünlerin öncelikle ulusal televizyonlarda, daha sonra Amerika ve Avrupa televizyonlarında da gösterime sunulması planlanmaktadır. Dernek ayrıca destek sağlamak amacıyla Amerika’da bulunan Türk dernekleriyle temaslarda bulunmaktadır. Bu derneklerin katkısıyla düzenlenecek seminerler vasıtasıyla Hereke halıcılığının tüm Amerika’da tanınması sağlanacaktır. Seminerlerin Hereke halılarına olan talebi ciddi biçimde arttıracağı da kesindir.

Tarihten gelen kıymetiyle nadide bir el sanatı olan Hereke halılarının kalitesine ve geçmişine yakışır bir kimlik kazandırılması fikrinden yola çıkarak; Hereke Halıcılar Derneği her halıya bir sertifika verilmesine karar vermiş ve konuya ilişkin gerekli hazırlıkları tamamlamıştır. Yapılan titiz çalışmalar sonucu, her halının fotoğrafının bulunduğu bir belge ile yine belge üzerinde özel matbaa işlemleri yapılarak gerçekleştirilen, altın varak gofre baskı ve özel hologram işlemleri ile sertifikaların taklit edilemezliği sağlanmıştır. Derneğin isim hakkını Hong Kong’dan büyük fedekarlıklarla satın satın almış olduğu internet adresinde ise (www.hereke.com) Hereke halı sanatı ve tarihi hakkında bilgi verilmesi sağlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler ışığında, Hereke halılarının tüm özellikleri öğrenilebildiği gibi, sitede yer alan fotoğraflar sayesinde insanlar aldıkları halının orijinal olup olmadığını şüpheye yer vermeden anlayabilecektir. Herhangi bir bilgisayar ve internet erişimiyle Hereke halısını pratik ve güvenli bir şekilde tespit edebilecek olan alıcı, gönül rahatlığıyla alışverişini yapabilecektir.

Faaliyetleri için uygun bir yönetim alanı ve teknik çalışmaların yürütüleceği modern bir stüdyo arayışı içerisinde olan Hereke Halıcılar Derneği,  Hereke merkezinde bulunan bir binanın iki katını kiralamıştır. Maddi olanakların kısıtlı olması nedeniyle projelerini henüz tamamlayamamış olan dernek bu konuda sanatseverlerin katkılarını beklemektedir.

Tüm dünyada gerçeli olan pazarlama uygulamaları incelendiğinde ürün ambalajının önemli bir yere sahip olduğunu görmekteyiz. İyi bir ambalajın ürün satışını arttırıcı etkisinin bilincinde olan dernek bu düşünceden yola çıkarak, Hereke halılarının da kendine yakışır bir ambalajla sunulması gerektiğini düşünmüş ve bu anlamda yoğun çalışmalar gerçekleştirerek yeni ambalajlar üretmiştir. Hereke Halıcılar Derneği, yürütmekte olduğu faaliyetlerin yurtiçi ve yurtdışında tanıtılması gerektiği düşüncesine sahip bir oluşumdur ve bu hususta birçok ulusal ve uluslararası medya kuruluşlarıyla yakın ilişkiler sağlanmıştır.

Derneğin, ülkemiz yolcu taşımacılığında önemli bir pazar payına sahip olan THY ve Air France ile yapmış olduğu görüşmeler sonucunda hazırlanacak olan tanıtım videolarının bu kuruluşların seferlerinde gösterilmesi sağlanacaktır. Diğer havayolu ve taşımacılık şirketleriyle de görüşmelerini sürdüren dernek, onların da katılımıyla hem Türkiye’nin hem de Hereke halıcılığının tanıtımına önemli katkı sağlamayı hedeflemektedir. Ayrıca Hereke’nin tarihini ve halıcılık kültürünü tanıtıcı broşürlerin hazırlanması da devam etmektedir. Bu broşürlerle ülkemize gelen ziyaretçilerin Hereke tarihi ve halısı hakkında bilgilendirilmesi sağlanacak ve derneğin de tanıtımı yapılacaktır. Geleneksel motifleriyle yüzyılı aşkın bir süredir dünya halı literatürüne damgasını vurmuş nadide sanat ürünlerimiz, ne yazık ki günün gerektirdiği ihtiyaçları karşılayacak ürün tasarımı ve desen dağarcığını geliştirememiştir. Günümüz yaşam alanları incelendiğinde; her ne kadar hayran olsak da hali hazırdaki desenlerin artık yeni dekorasyon anlayışıyla örtüşmediği bir gerçektir. Hereke halı sanatı bizden sonra gelen nesillere taşınmak isteniyorsa kaliteden ödün vermeksizin, çağdaş desen ve renk tasarımlarının yapılması gerekmektedir.

Geçmiş yıllarda çağın gereklerine uygun desenler yaratılıp uygulandığı gibi bugün de yeni bin yılın gerektirdiği koşullara uygun üretim yapılmalıdır. Hereke Fabrika-i Hümayun-u’nun gerçekteki kuruluş amacı da zaten budur. Döneminin ürün tasarım ve geliştirme merkezi olarak kurulan fabrika, o zamana kadar denenmemiş olanı deneyerek el dokumasında Hereke halısı gibi bir sanat eserini ortaya çıkarmıştır. Derneğin bu konuda yürüttüğü çalışmalar sonucunda Hereke’de Kocaeli Üniversitesi Hereke Halıcılığı Araştırma Birimi kurulmuştur. Bu anlamda, derneğin kendi bünyesinde yapacağı ürün ve desen geliştirme çalışmalarına Kocaeli Üniversitesi’nin katkısının büyük olacağı muhakkaktır.

Hereke halılarının isim hakkının alınması, taklitlerinin yaygınlaşması nedeniyle kaçınılmaz hale gelmiştir. Özellikle Çin’de üretilen sahte Hereke halılarının satışının engellenmesi gayesiyle dernek çalışmalara başlamış ve Hereke halısının bir başka isim altında bile olsa üretimini engellemek için marka tescili çalışmalarına hız vermiştir. Hereke halılarının özelliklerinin belirlenerek patent enstitüsü aracılığıyla bölgelsel marka tescili sağlanması, hukuki yaptırımların uygulanabilmesi açısından bir zorunluluk haline gelmiştir. Derneğin, Dış Ticaret Müsterşarlığı ile yürüttüğü ortak çalışmalar neticesinde Avrupa Topluluk Markası müracatı yapılması karara bağlanmıştır.

Derneğin bir diğer faaliyeti de dünyada ve özellikle de Avrupa’daki saraylarda bulunan Hereke halılarının tespit edilmesidir. Bu çalışmalar neticesinde Hollanda’nın Hague şehrinde bulunan Dünya Barış Sarayı’ndaki 1909 yılında üretilmiş 160 m2 Hereke halısı tespit edilmiştir. Dünyanın önde gelen devlet adamlarını ağırlayan bu sarayda bulunan Hereke halısının detaylı fotoğraf çekimleri yapılarak derneğin arşivinde yer alması sağlanmıştır.

Derneğin, Hereke halısının yaratılmasında önemli bir yeri olan ipek üretimi için, yok olma aşamasında bulunan Bursa koza ve ipekçiliği hususunda da çalışmaları bulunmaktadır. Dernek, Kozabirlik ve benzeri kurumlara sağlanacak destekle ipekböcekçiliğini yaşatılabileceğine, böylece ipek ithalatı için yurtdışına ödenen ulusal servetin yeniden Türk üreticilerine aktarılması mümkün olacağına ve halıların da tamamen Türk üretimi olmasının sağlanacağına inanarak çalışmaktadır.

Türkiye’nin bugün içinde bulunduğu noktada yeni projeler üretmek kaçınılmaz bir zorunluluktur. Ülkemizin zengin kültürel varlığını öne çıkartarak üretilebilecek onlarca proje vardır. Üretilecek yeni projelerle kültürel sanatlarımızı yaşatırken, özellikle evlerde atıl vaziyette bulunan iş gücünü de istihdam ederek ulusal gelirimize önemli katkılar sağlamak mümkündür.

 » Ana Sayfa