KİLİM YAPIMINDA KULLANILAN MALZEMELER

“Malzeme açısından değerlendirildiğinde çok da fazla şeye ihtiyaç duyulduğu söylenemez. Bir tezgah, halı makası ve kirkit, kilim üretimi için yeterli olan basit gereçlerdir. Bunlar dışında en önemli esas malzeme elbette ki yündür. Pamuk, ipek ve keçi, deve ya da at gibi hayvan tüyleri de kilim üretiminde kullanılmakta olan malzemeler arasındadır.”

Bu malzemeler çoğu zaman yünle karıştırılarak kullanılır. Bunlar dışında, dokumacının zevkine göre altın ya da gümüş iplikler, boncuklar ve diğer küçük dekoratif süs eşyaları da sıklıkla olmasa da tasarım içinde kullanılabilmektedir.

Bilinen en eski tezgah örneği, M.Ö. 4000 yılına dayanan bir Mısır kasesi üzerinde mevcuttur, ancak tezgahın icadı çok daha önceden, uygarlığın doğuşunda gerçekleşmiştir. Günümüzde, tezgahlar tür, ebat ve yapım karmaşıklığı açısından çeşitlilik gösteriyor olsa da aslında hepsi ahşap ve metal aksamlı basit yapılardır. Tezgahın işlevi, çözgü olarak bilinen boylamsal iplikleri gergin tutarak atkı ipliklerinin çözgüler arasına dokunabilmesini sağlayarak kilim üretmektedir. Gelenekler ve şartlar, kullanılan tezgahın çeşidini belirler. Yerleşik köylüler genellikle sabit, dikey tezgahlar kullanırken göçebeler, taşınabilirliği nedeniyle, kazıkların yere çakılarak tutturulduğu yatay tezgahları tercih etmektedir. Sabit genişlikte olan ve tamamlanmış yatay kilim kesitini dokuyunun yolundan çeken ayarlanabilir tezgahlar daha çok sofistike çağdaş kilim atelyelerinde bulunmaktadır.

Kirkit olarak isimlendirilen araç, bildiğimiz saç tarağına benzeyen ancak bunun daha geniş ve kaba versiyonudur. Kirkit, genellikle ahşap, metal, kemik ya da tüm bu malzemelerin karışımından oluşmaktadır. Bu aracın işlevi, atkı ipliklerini sıkıştırmaktır. Bu sayede üretilen kilimin sıkı dokunmuş olması sağlanır.

Halı makası ya da bıçak ise çözgü ve atkı iplikleri kesip kırkmak için kullanılan araçlardandır.

Kilim yapımında kullanılan başlıca malzeme yündür. Kilimlerin büyük bir çoğunluğunda çözgü ve atkı ipliklerinde yün kullanılmaktadır. Yün temel atkı iplik malzemesidir ve genellikle pamuk çözgülerle beraber kullanılır. Yünün bu denli çok rağbet görmesi doğal nitelikleri yüzündendir. Esnek ve uzun ömürlü oluşunun yanı sıra eğrilme ya da dokunma işlemlerinde kolaylıkla idare edilebilmektedir. Bunun dışında yün, boyayı güçlük çekmeden tutar ve herşeyden önemlisi de kilim dokuma merkezlerinde istenildiği kadar tedarik edilebilen bir malzemedir. Merinos gibi, postunun olağandışı parlaklığı ve tüylerinin uzunluğu nedeniyle özellikle aranan koyun cinsleri vardır. Ancak şişkin-kuyruklu evcil koyun cinslerinden, kilim yapımında kullanılmakta olan posttan mükemmel derecede sağlanabilmesi nedeniyle bu cins koyunlar çok daha makbüldür. Kaynağı ne olursa olsun, ürün en iyi kalitede olabilmesi ve buna bağlı olarak dünya pazarlarında rekabet imkanı bulabilmesi için kilim dokuyucusunun en kaliteli yünü kullanması gerekir. Günümüzde kilim üretiminde kullanılan kaliteli yün, ürünün çok daha uzun ömürlü olmasını sağladığı uzmanlarca kanıtlanmıştır.

Yüksek dayanma gücü ve bulunabilirliği nedeniyle pamuk da çözgü için sıklıkla kullanılan bir malzemedir. Kullanım esnasında şeklini koruyabilmesi, doğal beyazlığını zaman içinde yitirmemesi ve ince ve kaliteli iplik olarak eğrilebilmesi gibi özellikleri bulunan pamuk, yün kullanılarak üretilmiş desenlerde dikkat çekilmek istenen kimi bölümlere eklenerek dokunur.

Keçi, deve ya da atlardan elde edilen hayvan tüyleri de kilim yapımında kullanılmaktadır. Özellikle kaliteli keçi tüyü, yünle karıştırıldığında ipeksi bir parlaklık verir. Güçlü ve uzun ömürlü olan deve tüyü bazen dayanıklılığı arttırmak amacıyla yün ile dokunan kilimlere eklenir.

İpek, eskiden olduğu gibi lüks bir malzeme olarak kalmıştır. İpek kullanılarak üretilmiş kilimler oldukça nadirdir ve özellikle Kayseri bölgesinde üretilmeye devam edilmektedir. Genelde genç kızların çeyizlerinde yer alan bu kilimler çok değerlidir ve bir mevki sembolü olarak görülmelerinden ötürü aile serveti olarak korunmaktadırlar.

Batı ülkelerinde konuyla biraz ilgisiz gibi görünen incik boncuk gibi diğer malzemeler ise bazen kilim desenlerinin içine eklenmektedir. Bu tarz kilimler, etnik bir görünüme sahiptir.

 » Ana Sayfa