|
Bahariye Halı'nın desen ve tasarıma bakışı
HALIDA BİR KALİTE KRİTERİ:DESEN VE TASARIM
Sina Gilani: "Desen ve tasarımda, hem teorik eğitimde
hem de uygulama alanında eksiklikler var. Bir öğrencinin üniversite
eğitimini tamamlamadan önce mutlaka staj yapması gerekiyor. İstanbul,
Bursa ve Gaziantep'te birçok makine halısı üretim tesisleri var. Öğrencilerin
bu tür tesislerde mutlaka uygulama eğitimi alması gerekiyor."
- Kısaca kendinizden ve halı sektörüne giriş hikayenizden bahseder misiniz?
- Ben Sina Gilani. İranlıyım ve 24 yıldır Türkiye'de yaşıyorum. Evliyim,
iki kızım var. Türkiye'nin en önde gelen halı markası olmuş firmalarında
desen yöneticiliği pozisyonlarında çalıştım. Son olarak da Bahariye
Halı'ya geldim ve meslek hayatıma burada devam ediyorum. Mimar Sinan
Üniversitesi'nde tekstil eğitimi aldım ve yüksek lisansımı da aynı üniversitede
halı ve kumaş üzerine yaptım. 7 yıldır Bahariye'de desen sorumlusu olarak
görev yapıyorum.
- Türkiye'de halı sektöründeki desen ve tasarım çalışmalarını değerlendirir
misiniz? Sizce bu konuda bir gelişme var mı?
- Türkiye'de tüm üreticiler tasarıma sanatsal bir yönden değil, daha
çok ticari bir gözle bakıyorlar. Ancak tasarım çok geniş bir kavram,
başlı başına bir sanat. Mimar Sinan, Marmara ve Ege Üniversitesi'ndeki
tasarım bölümlerinden mezun olan öğrenciler eğitim sırasında staj yapmadıkları
için uygulamada bir takım eksiklikler ile mezun oluyorlar. Halbuki staj
yapıldığı zaman öğrenci mezun olmadan piyasa hakkında bilgi sahibi oluyor.
Staj yaparak uygulama deneyimi kazanmış bir tasarımcı firmalar için
daha yararlı oluyor. Bahariye Halı son 1 yılda en çok desen üreten firmalardan
biri olmuştur. Ancak ürettiğimiz bütün desenler maalesef taklit ediliyor.
- Halıda desenin önemi nedir?
- Desen halı için çok önemli, ancak makine halısında desenden daha çok
renk ön plandadır. Renkten sonra kalite, kaliteden sonra da desen önem
kazanmaktadır. El halısında ise durum farklıdır; el halısında önem sırasına
göre önce kalite, sonra renk, renkten sonra da desen gelmektedir.
- Desenin başlı başına bir sanat olduğundan söz ettik. Desenlerin anlattığı
bir şeyler var mı?
- Elbette desenlerin bir anlamı var. Halıların dokunduğu her yörenin
kendine has bir rengi, bir deseni var. Desenlerdeki motifler bir şeyler
anlatıyor. Ancak makine halısında kullanılan desenler maalesef sanatsal
yönü ağır basan desenler olamıyor. Örneğin, ihracata çalışan bir müşteri
geliyor ve 4 ayrı desende 100.000 m2 halı istiyor ve bu durumda en kısa
zamanda desenleri hazırlamamız gerekiyor. Zaman kısıtlaması olduğu için
desenlerin hazırlanmasında sanatsal kaygıları bir kenara bırakmak zorunda
kalıyoruz. Makine halısı deseninde sanatsallığın sağlanması çok zor.
Hem Türkiye'deki hem de yurt dışındaki firmalarda makine halısı desenleri
tamamen ticari bir düşünceyle hazırlanıyor. Ben Türkiye'nin en büyük
halı firmalarında çalıştım ve gördüm ki bu tür şirketlerde halı desen
ve tasarımlarında sanatsallığın bir kenara bırakılması gerekiyor.
- Halı üzerinde orijinal bir desen yapıldığı zaman halının fiyatı değişiyor
mu?
- Makine halısında desen ne kadar iyi olursa olsun fiyatı halının kalitesine
göre belirlenir. Ama el halısında bir portre deseni çizdiğiniz zaman
halının üzerinde 140 ayrı renk çalışmanız gerekir ve böyle bir halıya
doğal olarak daha fazla emek harcamanız gerekir. Bu nedenle de üzerinde
özgün bir desen olan halının fiyatı artar.
- Bir halı üzerinde çok özel bir desen çalışması yaptığınızda tüketiciye
bu halının desen farklılığını ve kalitesini anlatabiliyor musunuz?
- Dediğim gibi makine halısında çok özel ve sanatsal desenler yapmak
mümkün değil, çünkü makine halısında desenler müşteri odaklı. Özel bir
desen çalışması ancak el halısında yapılabilir ve ancak el halısı piyasasında
böyle özel desenli bir halıyı satabilirsiniz. Zaman zaman halı tüccarları
yöneticilerimizle gelip görüşüyorlar ve iki desinatörün sadece kendi
siparişleri için çalışmasını talep ediyorlar. Sonra da en kısa zamanda
bu iki desinatörün desenleri hazırlamasını istiyorlar. Ancak alıcı bu
iki desinatörün sadece kendisine çalışması için ayrı bir para ödemiyor.
Anlaşılan fiyatlarda yapılan özel desenler için bir düzenleme yapılmıyor.
Yurt dışına gönderdiğimiz ürünlerde alıcı istediği desen konusunda bizi
yönlendiriyor ve biz de talepler doğrultusunda üretim yapıyoruz. Yurt
içi piyasalarda ise ürünlerimizin desenlerini biz belirliyoruz. Zaman
zaman ihracata da kendi koleksiyonlarımızı gönderiyoruz. Bir el halısında
140 tane renk kullanılabiliyor ama makine halısında kullanabileceğiniz
renk sayısı 10 ya da en fazla bu renklerin kombinasyonlarıyla birlikte
30'dur. El halısı ile makine halısının sıklıkları da oldukça farklı.
Makine halısını el halısı kadar sık bir dokumayla sadece biz değil hiçbir
firma yapamaz. Ancak, Bahariye Halı olarak son koleksiyonumuzun üzerinde
çok çalıştık ve diğer firmalar bizim desenlerimizi taklit ediyor. Bahariye
Halı'da daha önce çalıştığım yerlerde yaşamadığım bir şeye şahit oldum;
son 1 yıldır iç piyasada Bahariye'nin desenleri dönüyor. Maalasef bizim
desen bölümümüzde yapılan Zakkum ve Buğra gibi desenler en ufak noktasına
kadar piyasadaki diğer firmalar tarafından taklit edildi. Şirketimizin
avukatları desenlerimizi taklit eden firmalara karşı açılan davaları
takip ediyorlar.
- Türkiye'de desen ve tasarım konusunda verilen eğitime dönersek; sizce
ülkemizde verilen desen eğitimi ve bu eğitimi veren kurumlar yeterli
mi?
- Bence yeterli değil. Hem teorik eğitimde hem de uygulama alanında
eksiklikler var. Bir öğrencinin üniversite eğitimini tamamlamadan önce
mutlaka staj yapması gerekiyor. İstanbul, Bursa ve Gaziantep'te birçok
makine halısı üretimi tesisleri var. Öğrencilerin bu tür tesislerde
mutlaka uygulama eğitimi alması gerekiyor. Ancak bilmediğim bir nedenden
dolayı ülkemizdeki 4 yıllık desen bölümlerinde okuyan öğrencilerin çoğu
staj görmek için bir girişimde bulunmuyor. Öte yandan iki yıllık ön
lisans eğitimi alan öğrenciler staj yapıyorlar ama onlardan biz randıman
alamıyoruz çünkü teknik bilgileri yetersiz.
- Bahariye Halı desen bölümünde çalışan tasarımcılar hangi okul mezunlarından
oluşuyor?
- Mimar Sinan Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi.
- Peki, desen bölümünde çalışanlarınızı istihdam ederken hangi kriterleri
göz önüne aldınız?
- Desen bölümü şefi olarak bir elemanı işe alırken öncelikli olarak
deneyime bakıyorum. Kesinlikle deneyimsiz bir elemanı işe alamam. Çünkü
üst yönetim desenhaneden iş bekliyor ve desenhanedeki elemanların da
işi yapabilecek bilgi ve donanıma sahip olmaları gerekiyor.
- Dış piyasada ürünlerinizi daha çok hangi ülkelere gönderiyorsunuz?
- Öncelikli olarak şunu söyleyeyim ki ihracatta tüm ülkelere aynı koleksiyonu
gönderemezsiniz. Orta Doğu ülkelerine gönderdiğiniz ürünlerle ABD'ye
gönderdiğiniz ürünler desen açısından birbirinden farklı olmalıdır.
Orta Doğu ülkeleri klasik, göbekli ve bol motifli halıları tercih ederken,
Amerikalı alıcılar çok daha ferah desenleri tercih ediyor. Öte yandan
Avrupa'da, özellikle de Yunanistan'da tutulan renk ve desenler de çok
farklı. Amerika'da tutulan bordo ile Avrupalı tüketicinin sevdiği bordo
veya yeşil çok farklı. Amerika'ya gönderdiğiniz yeşil halıyı Orta Doğu'ya
veremezsiniz. Bunun yanısıra ülkelerin tercih ettikleri ebatlar da değişiyor.
- Dış piyasada ülkelere göre rağbet gören desen ve renkleri nasıl belirliyorsunuz?
- Bahariye Halı olarak bizim hem Amerika'da hem de Avrupa ve Orta Doğu
ülkelerinde belli bir müşteri portföyümüz var. Yurt dışındaki müşterilerimiz
Bahriye Halı'nın fabrikasına gelirken yanlarında renk ponponlarını da
getiriyorlar. Zaten renk ve desen konusunda %60 oranında fabrikayı müşteri
etkiliyor. Örneğin, California'dan gelen bir müşteri o pazarda hangi
rengin tutulduğunu, hangi rengin para kazandırdığını bizden daha iyi
biliyor. Bunun dışında internetten desen ve renklerle ilgili araştırma
yapıyoruz, zaman zaman yöneticilerimiz yurt dışına giderek nerede hangi
rengin veya desenin tutulduğunu araştırıyorlar. Ayrıca çeşitli fuarlara
katılıyoruz ve dünyadaki renk ve desen trendlerine bakıyoruz.
- Amerikan halı piyasasında parça halının durumu nedir?
- Amerikan pazarı çok büyük bir pazar olduğu için duvardan duvara halının
yanısıra parça halı da alıcı buluyor. Türkiye'den Amerikan pazarına
duvardan duvara halı ihracatı yapılmıyor; biz Amerika'ya sadece parça
halı gönderiyoruz. Amerika'ya gönderilen parça halıda da fiyatı en düşük
olan ürünler tercih ediliyor. Örneğin, Amerika'ya saf yün halı ihracatı
daha düşük miktarlarda gerçekleştiriliyor.
- Desen konusuna geri dönersek; halının deseni, üzerindeki motifler
ve renklerin halı satışına etkisi nedir?
- Desenin muhakkak halı satışlarına etkisi vardır. Bahariye Halı olarak
örneğin saf yün halılarımızda Milas gibi yörelere has desenler çiziyoruz.
Milas deseni artık Türkiye ve dünyada anonim bir desen olmuştur. Bahariye
olarak en saf yün halılarımız için daima yörelere has desenler çiziyoruz.
- Desen bölümünde çizilen bir desen kuşkusuz monitörde farklı gerçek
bir halı üzerinde farklı görünür. Çizilen bir deseni mutlaka halıya
dokuyup bir örnek alıyor musunuz?
- Evet, mutlaka deseni halıya dokuyup renkleri ve motifleri bir daha
görüyoruz. Deseni çizdikten sonra aklımızda canlandırmaya çalışıyoruz
ama bir de tezgahtan örnek alıyoruz.
- Hangi sektörde olursanız olun bilgisayar teknolojisinden mutlaka yararlanmanız
gerekiyor. Halı desenlerinin çiziminde kullanılan başlıca bilgisayar
programları nelerdir?
- Halı piyasasında çok çeşitli desen programları kullanılıyor. Desinatör
doğal olarak kendisi için kullanması en kolay olan programı seçiyor.
Piyasada Eres, Nedgraphıc ve Tecos adında programlar var.
- İran'daki desen ve tasarım çalışmalarıyla Türkiye'de yapılan çalışmalar
arasında bir kıyaslama yapabilir misiniz?
- Bu konuyla ilgili bilgi sahibi olduğumu söyleyebilirim çünkü yüksek
lisans tezimin konusu iki ülkedeki halı piyasasıydı. Makine halısıyla
ilgili olarak, kesin rakamları bilmiyorum ama makine halısı üretiminde
İran Türkiye'nin çok gerisinde. Ancak el dokumada İran söz sahibidir,
özellikle de ipek halılarda. İran halısının çok talep görmesinin nedeni
de insan figürünün halıya yansımış olmasıdır. Ama söylediğim gibi, Türkiye
İran'ın çok ilerisinde ve hatta Bahariye Halı olarak İran'a halı gönderiyoruz.
- Son olarak halı sektöründe çalışan desinatörlere vermek istediğiniz
bir mesaj var mı?
- Bir desinatörün tüm renkleri çok iyi bilmesi gerekir. Renk desenden
ve kaliteden önce gelir. En güzel deseni çizseniz de renkleri tanımıyorsanız
ortaya hiçbir şey çıkaramazsınız. Desinatörlük bence belli derecede
bir kabiliyet gerektiriyor. Eğitim elbette çok önemli ama el becerisi
çok daha önemli. Renkleri bir araya getirmek, aralarında ahenk sağlamak
bir sanattır. Eğer yetenek yoksa bu sanatı icra etmek gerçekten çok
zor. Ama bu sanatı makine halısında icra edemezsiniz. Gerçekten iyi
bir desen oluşturmak için 1 ay çalışmanız gerekir ama makine halısında
deseni daha kısa sürede oluşturmak durumundasınızdır çünkü bir desinatörünüzü
yalnızca bir desen üzerinde 1 ay çalıştırmanın maliyeti çok yüksektir.
Halı tezgahını bir ay bekletemezsiniz.
|
