“1949 yılında “Pazirik” (Moğolistan-Rusya sınırından 80 km. uzaklıkta, Altay dağlarının üzerinde) yöresinde Profesör Rodenko, buzların altında kalmış antik bir mezarlıkta saklanmış bir halı buldu. Bu mezarlardaki insanlar, eski dönemlerde çadırlarda yaşıyorlardı. Bulunan halı günümüzden 2500 yıl öncesine aittir. Halı kahverengi ve açık yeşil dokunmuştu, boyutu 2 m2’ydi, dm2’ye düşen düğüm sayısı 3600’dü.”

Tarihte elle dokunan ilk halılar hakkında fazla bilgi elde edilememiştir. Bu halıların nerede yapıldığı, tarihin hangi döneminde ilk halının dokunduğu ve neye benzediği sadece tahmin edilebilir. Halı ve kilim dokuma tekniklerinin geliştirilmesine işlevsel bir açıklama getirilebilir. Çölde, çadırlarda barınan insanlar bir gereksinim sonucu bu eşsiz sanatsal teknikleri yaratmışlardır.

Avrupalı bilim adamlarının araştırmalarına göre bir zamanlar Mısır ve Asur medeniyetleri, halı dokuma sanatının dünyadaki beşiğiydi. Kuşkusuz bu dönemlerde dokunan halılar keçeye benziyordu ve ilkel tekstil ürünleriydi. İlk el dokuması halılar kalitesiz ve zamana dayanıksız oldukları için, o dönemlerden günümüze hiçbir örnek kalmamıştır. Bu nedenle en eski el dokuması halının ne zaman üretildiği net bilinmemektedir.

Kuşkusuz İranlılar bile ilk el dokuması halıyı ürettiklerini iddia edemezler, ama son araştırmalarda bulunan “Pazirik” adı verilen antik halı, İranlıların bu önemli sanatın ortaya çıkışındaki büyük katkılarını ortaya çıkarmıştır. İran halılarının tarihi hala bir gizemdir. Bu gizem İran’da ortaya çıkan tüm el sanatları ve zanaatlar için de geçerlidir. Ünlü Rus arkeolog Rodenko, yaptığı araştırmalarda geçtiğimiz yüzyılın ilk yarısında iceberglerin içinde korunmuş bir halı buldu ve onun bu buluşu el dokuması halının hakkında yapılan tüm tahminleri ve teorileri çürüttü. Dokuma sanatının doğduğu coğrafya eskiden Nil, Dicle ve Fırat nehirlerinin kapsadığı coğrafi bölge olarak tahmin edilirken bu son bulgu ile dikkatler Orta Asya’ya çevrildi.

1949 yılında “Pazirik” (Moğolistan-Rusya sınırından 80 km. uzaklıkta, Altay dağlarının üzerinde) yöresinde Profesör Rodenko, buzların altında kalmış antik bir mezarlıkta saklanmış bir halı buldu. Bu mezarlardaki insanlar, eski dönemlerde çadırlarda yaşıyorlardı. Bulunan halı günümüzden 2500 yıl öncesine aittir. Halı kahverengi ve açık yeşil dokunmuştu, boyutu 2 m2’ydi, dm2’ye düşen düğüm sayısı 3600’dü. Halının desenleri İran’da dokunan halılardakilere benziyordu. Halının merkez bölümünde yıldız desenleri vardı.

Halı dokuma sanatının tarihini aydınlatan bu önemli halı, Leningrad şehrindeki Hermitage Müzesi’nde saklanmaktadır. Mezopotamya uygarlıklarına ait desenlerin halıda kullanılması, halının İran kaynaklı olabileceğini göstermektedir.

Kimi arkeologlar bu halının Azerbaycan’da dokunduğunu iddia etmektedir. Başka bir görüşe göre ise halının bulunduğu yer olan Altay Dağları ile İran arasındaki 3500 kilometrelik mesafeden çok fazladır ve halının İran halı dokumacıları tarafından dokunma ihtimali yoktur.